VIII MKA w Poznaniu: Przestrzenie lokalności (sesja 2)

Data: 27.03.2014

Miejsce: Rezerwat Archeologiczny Genius Loci w Poznaniu

Wydarzenie: pierwszy dzień VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu.Referaty wygłoszone w ramach sesji 2: Przestrzenie lokalności.

1. Agnieszka Chwieduk, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza: Trzy odsłony lokalności: nauka, polityka i „zwykłe” życie




Abstrakt: Odsłona pierwsza. Tytuł referatu nie odwołuje się do dyscypliny, ponieważ pojęcie lokalności to termin, do którego uzurpuje sobie prawo etnologia, socjologia i politologia. Poza tym, nie ma etnologicznej teorii  lokalności, są za to podejścia sprzyjające krytycznej refleksji nad tym, jak to pojęcie funkcjonuje w życiu grup i praktyce badawczej (co jest tematem dla antropologów). Zadaniem tej części referatu jest nakreślenie trudności i zawiłości definicyjnych z punktu widzenia etnologa i antropologa (społecznego, kulturowego). Odsłona druga. Jako hasło, pojęcie to funkcjonuje w politycznych grach dyskursywnych. Ponadto, pole polityczne (instytucje) czerpie z lokalnego (miejscowego) potencjału. Zadaniem tej części referatu będzie wykazanie, że taka sytuacja stawia antropologom pytanie o  skutki używania tego hasła w przestrzeni społecznej (a może nawet i kulturowej). Odsłona trzecia. Etnolodzy i antropolodzy terminem tym określają  codzienne relacje dziejące się w jakimś miejscu.  W ten sposób oddają specyfikę życia wielu społeczności. W tej części referatu jest wskazanie na fakt, że lokalność to także metafora mająca zobrazować partykularne mentalności zbiorowe, wpisane jednocześnie w ten sam obszar kulturowo-społeczny. Celem referatu jest więc wytłumaczenie owych trzech aspektów pojęcia, ze szczególnym odniesieniem do realiów europejskich, w których myślenie o lokalności wymyka się sferze akademickiej i staje się nośnym faktem politycznym (kulturowym).

2. Małgorzata Roeske, Uniwersytet Jagielloński: Lokalność jako kategoria pozaprzestrzenna

Abstrakt: Pojęcie lokalności przywykliśmy stosować do opisu społeczności umiejscowionych w konkretnym czasie i przestrzeni. Jest to tzw. lokalność kontaktowa, której członkowie dzielą względnie niewielkie terytorium. Opiera się ona na poczuciu przynależności do niego oraz na wspólnych więzach i interesach partycypantów. Niemniej jednak, wobec postępującego procesu globalizacji, rozwoju technologii komunikacyjnej, powszechnego dostępu do Internetu oraz naszego uwikłania w przeróżne konteksty medialne, można zaryzykować stwierdzenie, iż jesteśmy uczestnikami różnych typów lokalności, nie tylko tych ograniczonych przestrzennie. Dlatego wśród badaczy społecznych pojawiają się coraz częściej głosy mówiące o konieczności redefinicji tradycyjnie pojętej lokalności. Postuluje się definiowanie tejże nie tyle w odniesieniu do wspólnoty terytorialnej, ile w relacji do wspólnoty wyobrażeń, przekonań i wartości. Celem referatu będzie próba zwrócenia uwagi na alternatywne ujęcie kategorii lokalności i rozważenie możliwości zaaplikowania tej koncepcji do badania społeczności wirtualnych. Chciałabym, odwołując się do Arjuna Appaduraia, przedstawić lokalność jako proces oraz pewnego rodzaju praktykę. Lokalność to właściwość, która w tej perspektywie nie jest przynależna  społecznościom, ale jest przez nie wytwarzana w toku wzajemnych interakcji. Założenia te zilustruję skrótowym przedstawieniem analizy materiału empirycznego uzyskanego w efekcie badań nad internetową społecznością forum Miau.pl.

VIII MKA w Poznaniu: Konfrontacja antropologa z lokalnością (sesja 1)

Data: 27.03.2014

Miejsce: Rezerwat Archeologiczny Genius Loci w Poznaniu

Wydarzenie: pierwszy dzień VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu.Referaty wygłoszone w ramach sekcji 1: Konfrontacja antropologa z lokalnością.

1. Zuzanna Wiśnicka-Tomalak, Uniwersytet Łódzki: „To kim ty teraz właściwie jesteś?” – Antropolog uwikłany w badaniach grupy własnej




Abstrakt: „To kim ty teraz właściwie jesteś?” – zapytał na początku wywiadu jeden z moich rozmówców, przyjaciel, mężczyzna z niepełnosprawnością, który jest członkiem prowadzonego przeze mnie stowarzyszenia. „Z kim ja teraz rozmawiam?”, „To w takim razie co właściwie powinienem mówić?” – te i podobne pytania zadawało mi wiele osób, z którymi prowadziłam wywiady w ramach badań na temat stereotypów dotyczących osób z niepełnosprawnościami. Pytania te są według mnie dobrą podstawą do refleksji nad tożsamością antropologa prowadzącego badania w grupie, do której przynależy. Specyficzny status badacza uwikłanego we wcześniejsze relacje z członkami środowiska, (relacje zarówno przyjacielskie, jak i zawodowe) sprawia, że wybrany teren badawczy może stać się źródłem jego rozterek natury etycznej. Potrzeba ciągłej mediacji między rolą przyjaciela, naukowca oraz członka organizacji pozarządowej, działającej w obszarze związanym z badaniami, w znacznym stopniu wpływa na ich całokształt – od początkowych założeń aż po prezentację wyników. Taka sytuacja zawsze rodzi napięcia między oczekiwaniami i założeniami grupy badanej oraz potrzebą zaprojektowania i przeprowadzenia możliwie najbardziej rzetelnych badań. W swoim wystąpieniu pragnę, w oparciu o własne doświadczenie, omówić trzy najtrudniejsze, w moim odczuciu, aspekty badań prowadzonych w grupie własnej: (1) zaangażowanie antropologii i etyczny wymiar badań antropologicznych, (2) napięcia związane z tożsamością zarówno antropologa, jak i osób podlegających badaniu oraz (3) wyjątkowy status „terenu” w tego typu badaniach.

2. Mateusz Sikora, Uniwersytet Wrocławski: Badania antropologiczne w środowisku antropologów. Korzyści i zagrożenia




Abstrakt: W wystąpieniu zajmę się kwestią związaną z realizacją badań antropologicznych w środowisku polskich antropologów. Obecnie jestem na etapie przygotowań do napisania doktoratu, w ramach którego prowadzę badania wśród polskich antropologów. Moja praca, oprócz szczegółowej analizy dostępnych publikacji danego antropologa, polega na prowadzeniu pogłębionych wywiadów etnograficznych. W referacie chciałem przedstawić korzyści i zagrożenia wynikające z prowadzenia tego rodzaju badań. Lokalność rozumiem tu jako badania prowadzone w „lokalnym”, czyli bliskim mi środowisku polskich antropologów. W referacie lokalność będę rozumiał jako stosunkowo spójne środowisko, skupione w ramach antropologii. Uważam, że prowadzenie badań w tak specyficznym środowisku, powinno wiązać się z dodatkową refleksją związaną z rodzajem i charakterem pozyskiwanego w ramach badań materiału. Dodatkowo, prowadzenie badań w bliskim nam środowisku – nie mam tu na myśli wyłącznie środowiska antropologów – implikuje różnego rodzaju problemy. Wystąpienie nie będzie próbą udzielenia gotowych odpowiedzi na pytania związane z prowadzeniem badań w środowisku antropologów. W referacie skupię się raczej na zdefiniowaniu i sprecyzowaniu konkretnych problemów wynikających z tego rodzaju praktyki.

3. Filip Wróblewski, Uniwersytet Jagielloński: „Tubylczy punkt widzenia” raz jeszcze




Abstrakt: Antropologia od momentu powstania za przedmiot badań obierała ludy bądź grupy obce kulturze reprezentowanej przez badacza. Postępujące przemiany o charakterze społecznym, ekonomicznym i geopolitycznym, jakie miały miejsce w XX w., nie pozostały bez wpływu także na tę dyscyplinę. Z jednej strony zaczął znikać dający się tak wyraźnie wyodrębnić przedmiot antropologii jakim były „dzikie” ludy, z drugiej zaś, sam krąg uczonych przestał być hermetyczny – zaczęto doń rekrutować tych, którzy jeszcze wczoraj byliby „badanymi”. Ponadto, antropolodzy zaczęli problematyzować obszary życia własnych społeczeństw dotąd penetrowane przez. Od kilku lat podejmuję problematykę historii dyscypliny oraz metodologii i jako antropolog prowadzę badania dotyczące kultury profesjonalnej własnego środowiska. Praca tego rodzaju wymaga dobrego przygotowania zarówno z zakresu metodyki, jak i rozbudowanych kompetencji kulturowych. Czyniąc własne doświadczenia i obserwacje punktem wyjścia do rozważań nad użytecznością kategorii „tubylczego punktu widzenia” w pracy badawczej i analitycznej, pragnę zwrócić szczególną uwagę na: (1) złożoność i niejednoznaczność relacji między etyką a pragmatyką badań, (2) wyłanianie się rozziewu między wiedzą deklaratywną a przeczącymi jej praktykami (w których badacz partycypuje strukturalnie), a także (3) kwestię rozeznawania położenia antropologa oraz rozeznawania sytuacji badawczej w warunkach skróconego, czy wręcz zniesionego dystansu (to jest w sytuacji gdy badana grupa jest jednocześnie grupą pochodzenia dysponującą aparatami i dyskursami sankcjonującymi), (4) konflikty i nieporozumienia oraz ich skutki w warunkach tak prowadzonych badań. W tym względzie „tubylczy punkt widzenia” będzie nie tylko opierał się na kompetencjach czy podzielanym kapitale symbolicznym i kulturowym, lecz przede wszystkim będzie się sprowadzał do szczególnego rodzaju intuicji, pragmatycznego instynktu „wyczucia”.

4. Michał Mękarski, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza: Shadowing jako budowanie relacji badacz – badany




Abstrakt: Referat zostanie oparty o moje doświadczenie zgromadzone podczas pracy w ramach ogólnopolskiego projektu badawczego „Kompetencje lokalnych liderów edukacji kulturalnej. Studium metod, mediów i warunków kulturalnego oddziaływania na mieszkańców polskich miast”. W omawianym projekcie zespół badawczy zastosował podczas jego ostatniego etapu tzw. shadowing („bycie cieniem”). Polega on na towarzyszeniu osobie w pełnieniu przez nią roli społecznej, wykonywaniu czynności, przy pasywności i „niewidzialności” obserwatora. Ten typ obserwacji pozwolił opisać interesujące badaczy zjawiska w rzeczywistym kontekście. Umożliwiło to lepsze zrozumienie osób, które postrzegane są przez lokalne środowisko jako liderzy w zakresie edukacji kulturalnej. To indywidualne podejście do badanych osób ukazało różnorodną gamę czynników wpływających na podejmowane przez liderów decyzje (m.in. ich kompetencje, styl przywództwa czy aspekt związany z komunikacją z zespołem). Metoda ta pokazała również specyficzne, czasami wyjątkowe warunki w jakich pracują na co dzień liderzy, lokalne zasoby jakimi dysponują czy też ewentualne problemy z jakimi muszą sobie radzić. Badania terenowe lokalnych liderów przeprowadzone w czterdziestu ośmiu różnej wielkości miastach w Polsce pokazują z jak trudną relacją mamy do czynienia podczas kontaktu na polu badacz-lider. Związane są one z aspektem przełamania bariery prywatności, nieufności wobec badacza jako nieznanej osoby, faktem, iż dostęp do badanego nie jest gwarantowany raz na zawsze oraz z  fraternizacją.  Zaprezentowany referat będzie zatem próbą pokazania niewątpliwych zalet i trudności, z jakimi muszą zmierzyć się badacze terenowi realizujący obserwację typu shadowing. Prezentacja będzie nie tylko teoretycznym ujęciem tego tematu lecz również zawierać będzie praktyczną wiedzę wyniesioną z programowania i bezpośredniego realizowania projektów badawczych.  

5. Urszula Gąsiorowska, Uniwersytet Warszawski: (Nie)widoczna seksualność, czyli tożsamość seksualna i praktyki intymności w badaniach nad biseksualnością



Abstrakt: Doświadczenia seksualne oraz seksualność badacza/badaczki w toku pracy terenowej i na późniejszych etapach pracy badawczej to jedno z najczęściej pomijanych zagadnień w antropologii. Dylemat towarzyszący ujawnianiu lub ukrywaniu swojej tożsamości seksualnej oraz nawiązywaniu intymnych relacji z badanymi jest jednak żywy i ma istotny wpływ na kształt badań antropologicznych. Dwuletnie badania dotyczące biseksualności dały sposobność do podjęcia analizy problemu refleksyjności zwrotnej, podmiotowości i dystansu antropolożki. Narracyjna, biograficzna forma badań sprzyjała chęci badanych do odwracania lub przekształcania ról, zadawania własnych pytań, czy podejmowania prób zmniejszenia dystansu. Antropolożka musiała zaangażować się w proces negocjowania swojej pozycji – łącznie z kontekstem seksualnym – co nie pozostało bez wpływu na treść materiałów terenowych. Referat jest próbą udzielenia odpowiedzi na szereg pytań metodologicznych – w jaki sposób ujawnienie bądź nieujawnienie własnej tożsamości seksualnej wpływa na przebieg badań? Jak seksualność antropolożki jest postrzegana przez badanych i badane? W jaki sposób nawiązanie intymnych relacji w terenie wpływa na badania i jak badania wpływają na rozwój tej relacji? W jaki sposób urefleksyjnić te wydarzenia na etapie tworzenia wiedzy i tekstów antropologicznych? Celem referatu jest podjęcie dyskusji wykraczającej poza dualne ramy tego, czy lepsza jest intymność zamiast dystansu, abstynencja od wchodzenia w relacje seksualne w terenie, bądź poruszanie tematu własnej seksualności od zachowania milczenia. Zamiast tego postulatem jest podejmowanie otwartej, szczerej refleksji nad zachowaniem seksualnym i intymnym w terenie, rolami badawczymi, przyjmowanymi przez antropologów/antropolożki oraz tym, jak wpływają one na badania antropologiczne i życie badanych. 

VIII MKA w Poznaniu: Wymiary i konteksty lokalności a jej antropologiczne doświadczanie

Data: 27.03.2014

Miejsce: Rezerwat Archeologiczny Genius Loci w Poznaniu

Wydarzenie: pierwszy dzień VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. Wykład inauguracyjny.

Wykonawca: prof. Aleksander Posern-Zieliński

Abstrakt: Celem wykładu jest ukazanie (1) w jaki sposób lokalność (kulturowa, społeczna, przestrzenna) jest „wytwarzana”, utrzymywana, broniona i idealizowana; (2) jakim podlega przemianom i jakie znaczenie mają jej konteksty (np. etniczne, regionalne, religijne itp.); (3) jak postrzegają lokalność antropologowie i jak ją interpretują; (4) z jakiego powodu badanie lokalności może być naukowo interesujące; (5) jak antropolog w terenie doświadcza lokalności i na jakie natrafia pułapki. Rozważania przywołujące wybrane (zdaniem autora istotne) podejścia interpretacyjne natury ogólnej zostaną zilustrowane refleksjami i przykładami zaczerpniętymi z osobistych doświadczeń etnograficznych (USA, Peru, Ekwador, Chile, Kazachstan).

Minikonferencja antropologiczna: O płci kulturowej (dzień drugi)

Podcasty z pierwszego dnia minikonferencji "O płci kulturowej", która odbyła się w dniach 30-31 stycznia 2014 w Klubokawiarni Głośna, ul. św. Marcin 30 w Poznaniu. Minikonferencja „O płci kulturowej” była podsumowaniem zajęć "Kultura a płeć" prowadzonych przez dr Agatę Stanisz w semestrze zimowym w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. Uczestnikami konferencji byli studentki i studenci III roku studiów I stopnia. Celem spotkania była teoretyczna aplikacja kategorii płci kulturowej w formie przystępnej dla słuchaczy niekoniecznie związanych z antropologią czy innymi naukami społecznymi. 

W pierwszym dniu konferencji zostało wygłoszonych 9 referatów - każdy z nich możliwy jest do odsłuchu poniżej. Wśród podcastów znajdują się też nagrania dyskusji po referatach. Nagrania nie zostały poddane processingowi, a jedynie najprostszej edycji (fade in/out); nie były montowane, a zatem nie zostały poddane żadnej formie cenzury. 

KATARZYNA PRZEPIERA, STANISŁAWA PIOTROWSKA: "JAKĄ JESTEŚ MATKĄ? - O OCZEKIWANIACH SPOŁECZEŃSTWA WOBEC MATEK"


EWA KRYGIEL, BARBARA KWAŚNIEWSKA: "PŁEĆ W PRZESTRZENI DOMOWEJ"


KATARZYNA SOBKOWIAK: "CHOCIAŻ MAM CIAŁO KOBIETY, SERCE I ŻOŁĄDEK KRÓLA (ELŻBIETA II)- TOŻSAMOŚĆ PŁCIOWA KOBIET UPRAWIAJĄCYCH SPORTY WALKI"


DYSKUSJA CZWARTA


ZUZANNA CZAPLIŃSKA: "WSPÓŁZALEŻNOŚĆ PATRIARCHATU I EKONOMII. NA PRZYKŁADZIE ALBAŃSKICH DZIEWIC KANUNU"


HUBERT KACZMARCZYK, DOMINIK ARKUSZEWSKI: "WIARA A RÓŻNE OBLICZA SEKSUALNOŚCI. ANTROPOLOG WOBEC CHRZEŚCIJAŃSKICH INTERPRETACJI ŚRODOWISK LGBT"


MARLENA DUBICZEŃKO, MARIA CZAPLEWSKA: "ZWIĄZKI PARTNERSKIE VS MAŁŻEŃSTWO"


ANNA WABERSKA, ŁUKASZ SŁOTWIŃSKI: "DYSKURS GENDERYZMU"


DYSKUSJA PIĄTA


MATEUSZ RYCHŁY, PAWEŁ WIELOPOLSKI: "CZY SŁOWA MAJĄ PŁEĆ?"


MAGDALENA SMELKOWSKA, LUDWIK RURA: "TWO-SPIRIT - PODWÓJNA DUSZA JAKO TRZECIA PŁEĆ RDZENNYCH AMERYKANÓW"


DYSKUSJA SZÓSTA

Minikonferencja antropologiczna: O płci kulturowej (dzień pierwszy)

Podcasty z pierwszego dnia minikonferencji "O płci kulturowej", która odbyła się w dniach 30-31 stycznia 2014 w Klubokawiarni Głośna, ul. św. Marcin 30 w Poznaniu. Minikonferencja „O płci kulturowej” była podsumowaniem zajęć "Kultura a płeć" prowadzonych przez dr Agatę Stanisz w semestrze zimowym w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. Uczestnikami konferencji byli studentki i studenci III roku studiów I stopnia. Celem spotkania była teoretyczna aplikacja kategorii płci kulturowej w formie przystępnej dla słuchaczy niekoniecznie związanych z antropologią czy innymi naukami społecznymi. 

W pierwszym dniu konferencji zostało wygłoszonych 8 referatów - każdy z nich możliwy jest do odsłuchu poniżej. Wśród podcastów znajduje się też nagranie otwarcia spotkania oraz dyskusje po referatach. Nagrania nie zostały poddane processingowi, a jedynie najprostszej edycji (fade in/out); nie były montowane, a zatem nie zostały poddane żadnej formie cenzury. 

INTRO KONFERENCJI


MATA RUDNICKA, ADRIANNA SIEBERS: "MILEY CYRUS PO HANNAH MONTANA. TRANSFORMACJA IKONY POPKULTURY?"


JAKUB GILGE: "OD GÓRNIKA DO COWBOYA DISCO-POLO. ZMIANA WIZERUNKU MĘŻCZYZNY NA GÓRNYM ŚLĄSKU"


OKTAWIA SZRENIAWA, MAGDALENA KURIATA: "WIZERUNEK TOMBOY I JEGO KREOWANIE W FILMIE"


DYSKUSJA PIERWSZA


MICHALINA JANUSZEWSKA, KATARZYNA SCHINKEL: "WIZUALNE KODY PŁCI KULTUROWEJ"


NATALIA NOJEK, AGNIESZKA PORĘBSKA: "WDZIANKA JANKA, PRZEBIERANKI DANKI - CROSSDRESSING W POPKULTURZE"


BARTOSZ ZACHWATOWICZ, MARTA MACIEJEWSKA: "IDEOLOGIA A WYGODA. NATURYZM W PERSPEKTYWIE ANTROPOLOGICZNEJ"


DYSKUSJA DRUGA


ANGELINA BRODZIAK, MACIEJ NOWICKI: "GENDER A JEDZENIE"


AGATA MELLER, ANNA ADAMCZYK: "CHECK THIS OUT - (POCZĄTKI) GENDER W SZTUCE"


DYSKUSJA TRZECIA

Udźwiękowienie wiedzy antropologicznej

Krótka rozmowa z dr Agatą Stanisz, dzięki której przestrzeń dźwiękowa miasta Poznań, jest najlepiej udokumentowaną akustycznie przestrzenią  miejską  w Europie. Agata Stanisz to twórczyni, m.in. takich projektów jak: ” Miasto dźwięków” , „Antropofon”. Jest to wywiad  o fascynacjach, inspiracjach oraz tych rzeczach, które popychają nas do tworzenia  nowych, nieszablonowych rozwiązań, które napędzają pewne zmiany, na przykład wewnątrz środowiska akademickiego. Wywiad przeprowadził i zmontował: Waldemar Elwart.

Sobieszowskie chłopaki

Krótki reportaż o Ochotniczej Straży Pożarnej w Jeleniej Górze-Sobieszów (Dolny Śląsk). Reportaż powstał w ramach audio-praktyk terenowych IEiAK UAM prowadzonych przez Agatę Stanisz, które odbyły się w grudniu 2012 roku. Autorami reportażu są Waldemar Elwart i Martyna Borowicz.